ข่าวอื้อฉาวทางบัญชีที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง ทำให้นักข่าวธุรกิจของประเทศสหรัฐอเมริกา

หันมาเพ่งเล็งวิธีปฏิบัติทางบัญชีและพยายามตามคุ้ยแคะแกะเกาว่านักบัญชียังซ่อนอะไรไว้ในกอไผ่อีก

คุ้ยได้ไม่นานก็มาพบเรื่อง สิทธิเลือกซื้อหุ้น หรือ Stock Options เข้า ระยะนี้ Stock Options

ก็เลยเป็นข่าวขึ้นมา ทั้งๆ ที่การบัญชีเกี่ยวกับ Stock Optionsได้ถือปฏิบัติกันมานานโขแล้ว

Stock Options คือ สิทธิที่บริษัทให้แก่พนักงานในการที่จะซื้อหุ้นของบริษัทด้วยราคาที่ตกลงกันไว้ตั้งแต่แรก

(เรียกว่า "ราคาตามสิทธิ" หรือ " Exercise Price" ซึ่งอาจเท่าหรือไม่เท่ากับราคาตลาดของหุ้น ณ วันที่ออก

Options) เหตุผลที่บริษัทแจก Options ให้พนักงาน

ก็เพราะบริษัทต้องการให้พนักงานได้เข้ามามีส่วนร่วมในบริษัท

เพื่อสร้างแรงจูงใจให้ทำงานอย่างมีประสิทธิภาพเพิ่มขึ้น

หลักการในการแจก Stock Options ให้แก่พนักงานนั้น ฟังดูก็ดีอยู่

เพราะการอนุญาตให้พนักงานเข้ามาเป็นผู้ถือหุ้นของบริษัท

นอกจากจะทำให้พนักงานรู้สึกถึงความเป็นเจ้าของบริษัทแล้ว การทุ่มเททำงานให้บริษัทอย่างมีประสิทธิภาพ

ยังจะทำให้พนักงานสามารถรับผลตอบแทนจากการทำงานอย่างเป็นรูปธรรม

โดยไม่ต้องนั่ง ลุ้น ว่าปีนี้จะได้โบนัสสักเท่าไร เพราะการทำงานอย่างมีประสิทธิภาพ

ย่อมทำให้ราคาหุ้นเพิ่มสูงขึ้น และเมื่อราคาหุ้นขึ้น พนักงานก็สามารถทำกำไรจาก Stock Options

ได้อย่างง่ายดาย (ใช้สิทธิซื้อหุ้นตามราคาที่ตกลงไว้ แล้วนำมาขายในราคาที่สูงขึ้น หรือขาย Stock Options

นั้นไปเสียเลย)

ในแง่ของบริษัท การให้ Stock Options แก่พนักงานมีผลดีหลายด้าน

นอกจากบริษัทจะสามารถจูงใจให้พนักงานทำงานอย่างมีประสิทธิภาพแล้ว บริษัทยังสามารถ เก็บ พนักงาน

(ที่ฝึกมาจนเก่ง) ให้ทำงานกับบริษัทได้นานๆ โดยไม่ต้องเป็นห่วงว่าคู่แข่งจะมาแย่งตัวไป นอกจากนั้น

บริษัทยังจะสามารถระดมทุนโดยไม่ต้องไปมองหาแหล่งเงินทุนที่ไหนและไม่ต้องจ้างใครมาขายหุ้นให้

แถมบางครั้ง การให้ Stock Options ยังจะทำให้บริษัทสามารถประหยัด เงินสด ที่จะต้องนำมาจ่ายโบนัสได้อีก

(โดยการแจกเป็น Stock Optionsแทนที่จะแจกเป็นโบนัส)

เท่าที่ฟังมาทั้งหมด การให้ Stock Options นั้นน่าจะเป็นเรื่องดี แล้วทำไมจึงกลับกลายเป็นเรื่องไม่ดีขึ้นมาได้?

อย่าลืมว่า อะไรที่ดีๆ นั้นอาจกลับกลายเป็นพิษขึ้นมาได้ เข้าตำรา หวานเป็นลม ขมเป็นยา อย่างไรอย่างนั้น

เรื่อง Stock Options นี้ก็เหมือนกัน ความหวาน ของ Stock Options นั้นยังไล่ออกมาไม่หมด โดยเฉพาะ

ความหวาน ที่เกี่ยวกับการบันทึกบัญชีและการจ่ายภาษี (เรากำลังพูดถึงประเทศสหรัฐอเมริกา) จนฝรั่งเรียก

Stock Options นี้ว่าเป็น Best of Both Worlds คือ การได้มาซึ่งทุกสิ่งทุกอย่างที่ดีๆ จากทุกๆที่

สำหรับบริษัท Best of Both Worlds

เกิดขึ้นได้เมื่อบริษัทสามารถหลีกเลี่ยงไม่ต้องนำค่าใช้จ่ายมาบันทึกในงบกำไรขาดทุน (ทำให้แสดงกำไรสูง)

และค่าใช้จ่ายนั้นสามารถนำมาใช้หักภาษี (ทำให้ประหยัดเงินสดได้)

ในโลกของความจริง สถานการณ์นี้จะไม่เกิดขึ้นบ่อยนัก แต่บังเอิญเกิดขึ้นกับ Stock Options ข้อกำหนดดีๆ

ทั้งทางด้านบัญชีและทางด้านภาษีนี้ จึงทำให้ Stock Options

หวานจัดจนทำให้บริษัททั้งหลายพากันเสพจนกระทั่งเกิดเป็นภัยแก่ตัวเอง

สิ่งดีๆ ที่ได้รับทางด้านบัญชีคือ บริษัทสามารถ เลือก นำโบนัสที่เกิดจาก Stock Options มาบันทึกเป็นค่าใช้จ่าย

ช้าหรือเร็ว ก็ได้ ตามแต่ลักษณะของ Stock Options ดังนั้น การจะ เลื่อนเวลา

การบันทึกค่าใช้จ่ายออกไปจึงเป็นเรื่องง่าย เนื่องจากลักษณะของ Stock Options นั้นกำหนดขึ้นโดยบริษัท

เมื่อเห็นทางอย่างนี้ โครงการ Stock Options จึงผุดขึ้นเป็นดอกเห็ดตามจินตนาการของบริษัทแต่ละแห่ง

เริ่มตั้งแต่การให้สิทธิพนักงานซื้อหุ้นตามปกติ ไปถึงการจ่าย ส่วนต่าง

ระหว่างราคาหุ้นกับราคาตามสิทธิให้พนักงานโดยที่ไม่มีการซื้อหุ้นจริง

ส่วนสิ่งดีๆ ที่ได้รับทางด้านภาษีคือ

บริษัทสามารถนำค่าใช้จ่ายที่อยู่นอกงบกำไรขาดทุนมาถือเป็นค่าใช้จ่ายทางภาษี ข่าวกล่าวว่า ในปี 2001

ผลประโยชน์ทางภาษีที่บริษัทได้รับจากการออก Stock Options มีจำนวนรวมกันถึง $887 ล้าน (35,480

ล้านบาทที่อัตราแลกเปลี่ยน 40:1)

Cisco ได้รับ $1.4 ล้าน eBay ได้รับประมาณ $37 ล้าน และ Microsoft ประมาณ $2.1 ล้าน ส่วนในปี 2000

ผู้บริหารของ Enron สามารถแปลงจากภาษีที่ต้องจ่ายจำนวน $112 ล้าน

มาเป็นภาษีที่เรียกคืนจากรัฐบาลจำนวน $278ล้าน

ในแง่ของมาตรฐานการบัญชี ข้อกำหนดเกี่ยวกับ Stock Options นี้ ปรากฏเป็นครั้งแรกใน APB Opinion

No.25 (Accounting Principles Board Opinion No. 25, Accounting for Stock Issued to Employees)

ที่มีผลบังคับใช้มาตั้งแต่ปี ค.ศ.1973 (พ.ศ. 2516) ข้อกำหนดในมาตรฐานการบัญชีบังคับให้บริษัทต้องนำ

Stock Options มาพิจารณาว่า การออก Stock Options ให้พนักงานนั้นถือเป็นการจ่าย โบนัส

ให้แก่พนักงานหรือไม่

ถ้าใช่ บริษัทต้องนำ โบนัส นั้นมาบันทึกเป็น ค่าใช้จ่ายในงบกำไรขาดทุน ถ้าไม่ใช่

ก็หลุดไปไม่ต้องนำมาบันทึกเพราะถือเป็นการระดมทุน (บันทึกในส่วนของผู้ถือหุ้น)ไม่ใช่การจ่ายโบนัส

(อ่านต่อฉบับหน้า)

เปรียบเทียบผลของการบันทึกและไม่บันทึก Stock Options

บริษัทกำไรต่อหุ้นไม่รวม Optionsรวม Options

จากกำไรกลายเป็นขาดทุน

Siebel Systems 49 cents($1.02)eBay32 cents(5 cents)

กำไรน้อยลง

Microsoft$1.3291 centsIBM$4.35$3.69WorldCom48 cents20 centsIntel19 cents4 centsOracle44

cents36 cents

ขาดทุนมากขึ้น

Yahoo(16 cents)($1.73)Apple(7 cents)($1.22)Amazon.com($1.56)($2.64)RealNetworks(47

cents)($1.13)AOL Time Warner($1.11)($1.43)Cisco Systems(14 cents)(38 cents)

ตารางจากบทความ Accounting options: A new tech order โดย Troy Wolverton ลงใน ZDNet News วันที่

30 กรกฎาคม 2002

ที่มา......หนังสือพิมพ์กรุงเทพธุรกิจ