หมายเหตุประกอบงบการเงิน คือ แหล่งรวมคำอธิบายของตัวเลขในงบการเงิน หมายเหตุประกอบงบการเงิน

จะให้ข้อมูลโดยสังเขปแก่ผู้ใช้งบการเงิน (ซึ่งเรียกว่า การเปิดเผยข้อมูล)ที่จะช่วยให้ผู้ใช้งบการเงินเข้าใจถึงที่มา

ที่ไปของรายการบัญชีและตัวเลขที่แสดงอยู่ในงบการเงิน

เช่น เหตุการณ์ทางบัญชีที่เกิดขึ้น วิธีบันทึกบัญชีที่บริษัทเลือกใช้ (ที่เรียกว่า นโยบายการบัญชี) เหตุผลในการ

บันทึกบัญชี ข้อสมมติในการประมาณการตัวเลข คำอธิบายสั้นๆ เกี่ยวกับธุรกรรม ข้อจำกัดหรือเงื่อนไขใน

สัญญาจำนวนตัวเลขที่มีผลต่อกระทบต่องบการเงินหากบริษัทใช้นโยบายการบัญชีที่แตกต่างไปฯลฯ

ดังนั้น การเปิดเผยข้อมูลในหมายเหตุประกอบงบการเงิน จึงสามารถช่วยให้นักลงทุนเข้าใจตัวเลขที่แสดง

อยู่ในงบ และช่วยให้นักลงทุนตัดสินใจได้ว่าควรจะนำตัวเลขที่เห็น ไปใช้ในการวิเคราะห์เลย หรือจะนำไป

ปรับปรุงก่อนที่จะนำไปวิเคราะห์ บางครั้ง หมายเหตุประกอบงบการเงินจะอำนวยความสะดวกให้นักลงทุน

โดยการเปิดเผยข้อมูลตัวเลขที่นักลงทุนสามารถนำไปปรับปรุงกับจำนวนที่แสดงอยู่ในงบการเงินได้โดยทันที

หลายตอนที่ผ่านมา ได้พยายามอธิบายให้นักลงทุนเห็นว่า ตัวเลขที่บันทึกในงบการเงิน เป็นไปตามหลัก

เกณฑ์ที่กำหนดขึ้นโดยมาตรฐานการบัญชี หรือหลักการพื้นฐานทางบัญชี (ซึ่งบางส่วนระบุอยู่ในแม่บทการ

บัญชี) การบันทึกตัวเลขในงบการเงิน เป็นไปตามเกณฑ์คงค้าง ซึ่งต้องอาศัยการประมาณและดุลยพินิจใน

ระดับหนึ่ง ตอนที่ผ่านมาได้พยายามอธิบายให้นักลงทุนเห็นภาพว่า จำนวนตัวเลขที่แสดงในงบการเงินก็เรื่อง

หนึ่ง แต่คุณภาพของตัวเลขนั้นอาจเป็นคนละเรื่องกัน และในการวิเคราะห์งบการเงินนักลงทุนจำเป็นต้อง

เอาใจใส่กับความสมดุลระหว่างจำนวนตัวเลขกับคุณภาพของตัวเลขให้จงหนัก

หมายเหตุประกอบงบการเงินเป็นกำลังสำคัญที่จะช่วยให้นักลงทุนสามารถพิจารณาได้ว่า ตัวเลขในงบการเงิน

มีคุณภาพระดับไหน เนื่องจากข้อมูลในหมายเหตุประกอบงบการเงินเป็นข้อมูลที่บริษัทต้องเปิดเผยตามข้อ

กำหนดในมาตรฐานการบัญชีแถมข้อมูลนั้นยังต้องได้รับการตรวจสอบและรับรองจากผู้สอบบัญชีรับ

อนุญาตอีกด้วย

การดูแต่จำนวนตัวเลขในงบการเงิน โดยไม่อ่านหมายเหตุ จึงเหมือนกับการดูคนแต่เพียงใบหน้าโดยไม่

่สามารถหยั่งลึกถึงจิตใจได้ว่าเป็นอย่างไร

แล้วนักลงทุนจะกล้าแต่งงานด้วยหรือ?

ถ้านักลงทุนหยิบงบการเงินของบริษัทที่จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยมาดู จะเห็นว่าหนา

เป็นปึก อย่างน้อยก็ต้องหนา 20-30 หน้า เมื่อพลิกๆ ดูจะเห็นว่า ตัวงบการเงินจริงๆ (เช่น งบดุล

งบกำไรขาดทุน ฯลฯ) นั้น มีเพียงไม่กี่หน้า ที่เหลือจะเป็นคำบรรยายประกอบตัวเลขที่เรียกว่า

หมายเหตุประกอบงบการเงินที่เรากำลังพูดถึงอยู่ในขณะนี้

ถ้านักลงทุนดูต่อไปจะเห็นว่า หมายเหตุประกอบงบการเงินนั้นแบ่งเป็นข้อๆ เริ่มต้นแต่ข้อ 1 ไปเรื่อยๆจน

หมดข้อมูลที่ต้องเปิดเผย (ซึ่งขึ้นอยู่กับบริษัทแต่ละแห่งว่ามีความซับซ้อนขนาดไหน)

ถ้านักลงทุนพลิกกลับไปดูงบดุล งบกำไรขาดทุน ฯลฯ คราวนี้ นักลงทุนจะสังเกตว่า รายการแต่ละบรรทัด

ในงบการเงินต่างๆ จะอ้างอิงเลขข้อของหมายเหตุประกอบงบการเงินไว้ ให้นักลงทุนรู้ว่าจะพลิกไปอ่านคำ

อธิบายจากหมายเหตุข้อไหน แต่ถ้านักลงทุนสังเกตดีๆ จะพบว่า เลขข้อของหมายเหตุประกอบงบการเงิน

ที่อ้างอิงอยู่ในงบดุล ฯลฯ ไม่ได้เริ่มจากเลข 1 บางครั้งจะเห็นว่าเริ่มจากเลข 4 หรือ 5 ด้วยซ้ำไป ก็แล้ว

หมายเหตุข้อที่ไม่ได้ระบุในงบดุลฯลฯมันหายไปไหนและอธิบายถึงอะไร

ตอนนี้ เรามาทำความเข้าใจโครงสร้างของหมายเหตุประกอบงบการเงินกันสักนิดจะดีกว่า

หมายเหตุประกอบงบการเงินมีโครงสร้างที่จัดไว้อย่างเป็นระเบียบ ข้อมูลที่เปิดเผยในหมายเหตุอาจจัด

ประเภทคร่าวๆ ได้เป็น 3 กลุ่ม กลุ่มที่ 1 เป็นข้อมูลทั่วไปเกี่ยวกับบริษัทและการจัดทำงบการเงิน (ซึ่งมักเปิด

เผยไว้เป็นอันดับต้นๆ) กลุ่มที่ 2 เป็นข้อมูลที่อธิบายถึงรายการแต่ละบรรทัดที่แสดงในงบการเงิน (ส่วนใหญ่

จะเปิดเผยต่อจากกลุ่มแรก โดยเรียงตามลำดับก่อนหลังตามที่เห็นในงบ) และกลุ่มที่ 3 เป็นข้อมูลสำหรับ

รายการที่ไม่ได้บันทึกไว้ในงบการเงิน แต่มีผลกระทบต่อความเสี่ยงในการลงทุน (ส่วนใหญ่จะเปิดเผยเป็น

อันดับท้ายๆ) กลุ่มที่ 4เป็นกลุ่มจิปาถะที่ไม่รวมในกลุ่มที่ 1-3 (การเปิดเผยข้อมูลจะกระจายอยู่ทั่วไปไม่มีอันดับที่แน่นอน)

การเรียงลำดับข้อมูลของแต่ละบริษัทนั้นไม่ถึงกับตายตัว แต่โครงสร้างมักจะเหมือนกัน จะแตกต่างกันก็

เฉพาะในรายละเอียดแต่ไม่ว่าบริษัทจะเรียงลำดับการเปิดเผยข้อมูลอย่างไรนักลงทุนก็ยังสามารถคาด

หวังได้ว่าจะเห็นข้อมูลข้างต้นเปิดเผยอยู่ในหมายเหตุประกอบงบการเงินของบริษัททุกบริษัท

แหล่งที่มา...หนังสือพิมพ์กรุงเทพธุรกิจ